Wel wel wel. De tijd is alweer voorbijgevlogen zonder dat ik hem gebruikt heb om iets te schrijven. Ik meen me te herinneren dat we ons nog in een hoogconjunctuur bevonden, de laatste keer dat ik nog een bericht postte. Ondertussen treedt de recessie aan en tijdens zo'n economische crisis moet men toch een beetje ingelicht zijn over het geld. Daarom volg ik economie als keuzevak.
Een interessant vak, in deze woelige tijden. Wat mij sterk verwondert, is dat economie op een 'natuurlijke' manier ontstaan lijkt te zijn en dat dat hele systeem, na verloop van tijd, steeds 'kunstmatiger' wordt. Met dat natuurlijke ontstaan, bedoel ik: gegeven de menselijke natuur, dan volgt daar automatisch het ontstaan van een economisch systeem uit. Eigenbelang is immers niet alleen een kenmerk van de homo economicus, het is ook een kenmerk van de menselijke natuur. Op dit verklaringsniveau kan je dat eigenbelang evengoed 'altruïsme' noemen. het gaat erom dat dit 'egoïstisch altruïsme' het ruilprincipe tot gevolg heeft. Zodus ligt het voor de hand dat in elke menselijke samenleving betaalmiddelen en dus uiteindelijk ook kredietmiddelen en dus banken zullen ontstaan. Dit leidt tot de creatie van een vreemd kunstmatig iets, dat op niets anders gebaseerd is dan op het menselijk vertrouwen: geld.
Wanneer dat vertrouwen wegebt, krijgt men de nijging om z'n vertrouwen nóg meer te gaan inwisselen voor iets materiëler (want 'als jij mij niet vertrouwt, vertrouw ik jou ook niet meer', een principe uit de speltheorie). Het fundamentele probleem van het 'virtuele geld', dat dan plotseling wordt opgevraagd, komt aan het licht: het bestaat helemaal niet. Bijgevolg komt er een moeilijke tijd van wachten aan, tot het vertrouwen - en dus het geld- terug tevoorschijn komt. Recessie is nu eenmaal inherent aan het economische systeem en kan men dus niet als het falen van de vrije markteconomie beschouwen (ook al omdat onze hedendaagse economie helemaal geen vrijemarkteconomie is). Een planeconomie voorstellen om recessies als deze te vermijden, is dan ook contradictorisch. Economie vindt immers haar bestaan in het 'natuurlijke' ruilprincipe. Bij een geplande economie daarentegen wordt de oorzaak daarvan, de menselijke natuur, simpelweg ontkend.
Kortom, de pretentieuze mens leeft in de illusie dat hij met behulp van rationele overwegingen een systeem kan plannen dat eigenlijk gefundeerd is op menselijke gedragsvermogens als eigenbelang en vertrouwen, die juist niet rationeel zijn.
vrijdag 31 oktober 2008
donderdag 16 oktober 2008
Interview (Schamper)
De deeltjesversneller die vorige maand op gang gebracht werd, ligt nu een tijdje stil. In afwachting van allerlei spectaculaire ontdekkingen in de deeltjesfysica, vertelt professor Dirk Ryckbosch over de oerknal, het Higgs-deeltje en over alles daartussen.
E=mc²
Kunt u even toelichten wat de bedoeling is van deeltjesversnellers en waarom de Large Hadron Collider werd gebouwd?
Door deeltjes te versnellen geven we ze extra energie mee. We laten ze botsen zodat er veel energie vrijkomt en dankzij Einsteins beroemde formule E= mc² is er dan heel veel massa die potentieel kan gecreëerd worden. De Large Hadron Collider is nu precies zo belangrijk omdat we ruim een factor zeven hoger kunnen gaan in energie. Bijgevolg kunnen we deeltjes ontdekken in een massagebied dat tot nu toe totaal onbereikbaar was.
Op welke manier is Universiteit Gent betrokken bij het project?
De Belgische universiteiten helpen mee aan de bouw van de CMS-detector. Op dit ogenblik werkt die detector perfect, maar door geld- en tijdsgebrek bestaan sommige delen er van nog niet in de geplande vorm. Om echt de efficiëntie te bereiken die we nodig hebben, zouden er nog bepaalde componenten moeten bijkomen. Daar zijn we nu mee bezig, en die worden naar verwachting eind volgend jaar in CMS geïnstalleerd.Verder zijn onze mensen bezig met de software op gang te brengen voor de analyse van de experimenten en zijn ze simulaties aan het maken op basis van wat men verwacht vanuit de theorie.
De Large Hadron Collider ligt nog minstens twee maanden stil door het lekken van helium. Is zoiets een zorgwekkend probleem of zijn dergelijke onderbrekingen normaal voor zulke enorme projecten?
Eigenlijk is de start op 10 september veel beter gegaan dan we verwacht hadden. Op die ene dag is het programma voor twee weken afgewerkt! Je zou bijna de neiging hebben om te denken dat ze het op voorhand al eens hadden uitgetest, maar dat hadden ze niet gedaan. Het ging zo spectaculair goed dat iedereen de indruk kreeg dat alles wel goed zou blijven verlopen. Die twee maanden kan je dan wel pech noemen, maar eigenlijk was dat meegerekend als je weet dat we met de LHC op weg zijn voor meer dan twintig jaar onderzoek.
Wat vindt u van de manier waarop alles in de pers is gekomen? Bent u tevreden over de massale mediabelangstelling of irriteert het u dat er nogal wat onzin is verschenen?
Beide. Het feit dat we het geld gekregen hebben, betekent dat men in de politiek het belang ervan inziet . Daarom vind ik het niet meer dan normaal dat men het project via de media probeert over te brengen naar de bevolking. Heel gelukkig kan je uiteraard niet zijn met de simplificaties die men denkt te moeten doen. Er wordt tegenwoordig bijvoorbeeld veel ingewikkelder gedaan over de opstelling van een voetbalploeg, dan over de opstelling van een wetenschappelijk experiment (lacht). Blijkbaar hoort het zo, dat nemen we er dan maar bij. Dat men veel belangstelling heeft gegeven aan allerlei spectaculaire nonsens, dat zal dan ook wel part of the game zijn, neem ik aan.
Denkt u dan dat voor de financiering van het project wetenschappelijke argumenten volstonden om politici te overtuigen? Of is het toch meer een prestigezaak, waarbij Europa met het CERN laat zien dat het op technologisch gebied nog steeds vooroploopt?
Ik vermoed dat zoiets meespeelt bij de politici. Ze staan nu eenmaal graag te zwaaien met vlaggen. Waarschijnlijk is het ook maar normaal dat ze op één of andere manier willen laten zien wat er met al dat geld gebeurt dat naar wetenschappelijke projecten stroomt. Uiteindelijk gaat het er in de eerste plaats om dat wat we doen wetenschappelijk verantwoord is. Tezelfdertijd mogen we als wetenschappers niet blind zijn voor het feit dat het ook op technologisch vlak iets moet opbrengen. Men mag ook niet vergeten dat het geld in de eerste plaats naar tewerkstelling gaat van de hoogst opgeleide mensen van Europa. Zonder dergelijk onderzoek kan je jonge mensen die aan een doctoraat bezig zijn nu eenmaal niet als wetenschappelijk onderzoekers opleiden. De overgrote meerderheid blijft daarna niet in het deeltjesonderzoek, maar gaat naar de industrie, wat meteen een investering is in de maatschappij. Ons interesseert de technologie op zich niet, wel het feit dat je er allerlei experimenten mee kan doen. Maar eenmaal de technologie ontwikkeld is, kan ze ook in andere gebieden gebruikt worden. Instellingen als CERN of Universiteit Gent hebben diensten die zorgen dat die technologie voor fundamenteel onderzoek overgedragen wordt naar de privé-industrie. Dat argument spelen wij altijd heel sterk uit.
Nobelprijs voor Higgs?
Op welke manier kan men uit de botsingen van de elementaire deeltjes iets te weten komen over de omstandigheden tijdens de oerknal?
Bij de botsing van twee protonen kan een energie van duizend keer hun rustmassa vrijkomen, geconcentreerd op een zeer kleine plaats, wat gigantisch is. Dus in zekere zin ben je dan de omstandigheden van de Big Bang op kleine schaal aan het recreëren. Net na de Big Bang ontstonden enorm veel Higgs-deeltjes. Wij gaan met een beetje geluk één of twee Higgs-deeltjes per botsing kunnen laten ontstaan, maar we kunnen die eigenschappen dan extrapoleren eenmaal we de theorie ervan kennen.
Bepaalde natuurkundigen lieten weten dat ze juist teleurgesteld zouden zijn als dat Higgs-deeltje gevonden zou worden. Bij een falsificatie van het Higgs-mechanisme mogen ze immers op zoek naar een nieuwe theorie. Hoe staat u daar tegenover?
Iedereen die meewerkt aan de LHC zit daar inderdaad wel wat over te filosoferen. Het worst case scenario zou zijn dat we enkel het Higgs-deeltje vinden en niets anders. Daar komen gegarandeerd Nobelprijzen uit. Peter Higgs en de Belgen François Englert en Robert Brout zouden meer dan terecht hun Nobelprijs mogen gaan oppikken en ik zou aannemen dat de verantwoordelijken voor de LHC-bouw mee mogen vieren. Dat zou enerzijds een wetenschappelijke doorbraak van formaat zijn, iets wat we de laatste twintig jaar niet meer hebben meegemaakt in de deeltjesfysica. Anderzijds zou het eigenlijk alleen maar een bevestiging zijn van wat we denken en in die zin zou dat een beetje saai zijn.
Je kan van dat scenario op twee manieren afwijken. Ofwel vinden we het Higgs-boson niet en dan blijkt dat al die theorieën van de laatste twintig jaar helemaal niet kloppen. Pech voor Peter Higgs. Zoiets zou enorm fascinerend zijn, maar persoonlijk denk ik dat het weinig waarschijnlijk is. Er bestaan wel alternatieve modellen waar geen Higgs-deeltje in voorkomt, maar die hebben allemaal nog serieuze problemen. De problemen die het Higgs-mechanisme heeft, zijn kleiner en zullen we wel kunnen oplossen als de eigenschappen van het Higgs-boson voor ons bekend worden. Mocht het Higgs-deeltje niet bestaan, dan gaan we gewoon voort werken aan de alternatieve modellen. Wat we heel zeker zijn is dat de LHC ons sowieso iets moet opleveren: ofwel het Higgs-deeltje ofwel iets anders. Een aantal fundamentele vragen, bijvoorbeeld over de massa van deeltjes, gaan we misschien niet oplossen, maar we gaan in elk geval een serieuze stap vooruit zetten.
De derde mogelijkheid, die waar de meeste fysici hun geld op inzetten, is dat we zowel het Higgs-deeltje vinden alsook het antwoord op andere fundamentele vragen die voorbij het standaardmodel gaan. Bijvoorbeeld de vraag waarom er meer materie als antimaterie bestaat, aanwijzingen voor supersymmetrie, etc. Misschien worden we wel totaal verrast en dat zou leuker zijn dan gewoon te zien wat we al weten.
Geeft de theorie van de Higgs-interactie ook een verklaring waarom de massa van pakweg een neutrino’s of een top-quark juist zo is zoals ze is?
Eigenlijk wordt de vraag ‘waarom is de massa van een topquark zoveel?’ gewoon verlegd naar ‘de topquark koppelt met die bepaalde sterkte aan het Higgs-deeltje en daarom heeft het die massa’. Daarmee hebben we inderdaad nog niets opgelost. Dat is één van de zaken waarom we denken dat het standaardmodel met het Higgs-mechanisme nog onvolledig is.
Maar als we toch ooit het standaardmodel volledig zullen begrijpen, zal dan de vraag ‘wat zit er achter het standaardmodel?’ niet aan de orde komen? Denkt u dat de natuurkunde er ooit zal in slagen om de werkelijkheid op haar meest ultieme verklaringsniveau te beschrijven?
Dat hangt er vanaf je bedoelt met de werkelijkheid. Uitgaande van elementaire deeltjes kan je niet a priori complexe systemen gaan beschrijven. In die richting betwijfel ik het of we ooit het volledige antwoord gaan vinden. Ik betwijfel zelfs of er een antwoord bestaat. In de andere richting kan je je afvragen of we ooit alle fundamentele fysicawetten kunnen begrijpen. Daarin ben ik optimistischer. Bij het veranderen van de fundamentele natuurconstanten zijn de gevolgen altijd quasi-incompatibel met het ontstaan van intelligent leven. Uit het feit dat wij er zijn om de vragen te stellen, kun je dus veronderstellen dat het niet anders kan dan dat de fysica juist is zoals wij ze kennen. Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn dat je op een bepaald ogenblik naar een fundamenteel principe komt dat van zo’n eenvoud en van zo’n schoonheid is dat al de rest er noodzakelijkerwijze uit volgt. Een prachtig voorbeeld daarvan is Einsteins eenvoudige premisse dat de lichtsnelheid voor iedereen constant is, waaruit die hele speciale relativiteitstheorie volgt, met al z’n wiskundige details.
Naar nóg krachtigere deeltjesversnellers?
Terug naar de LHC. Volgens de eerste plannen zou die al veel vroeger op gang komen. Waarom is het van start gaan van de deeltjesversneller zo vaak uitgesteld geweest?
Eén van de redenen is dat de oorspronkelijke schattingen voor het budget duidelijk te laag waren. Ook is het zo dat er in de LHC technologie gebruikt is die veel geavanceerder moest zijn dan men op voorhand verwacht had. Er moesten ook nieuwe tunnels gebouwd worden en experimenteerhallen groot genoeg om pakweg de Sint-Baafskathedraal in te verstoppen, en dat 100 meter onder de grond. Zoiets duurt wel eventjes.
Zijn er al plannen voor krachtigere deeltjesversnellers in de toekomst?
Er zijn allerlei plannen, maar nog geen concrete. De technologie is al ver gevorderd voor een volgende generatie die geen circulaire versneller meer zou zijn, zoals LHC, maar twee lineaire versnellers van elk 15 km lang, waartussen men de deeltjes rechtstreeks naar elkaar toeschiet. Vooraleer we dat ding beginnen bouwen, moeten we natuurlijk eerst weten naar welke fysica we op zoek moeten gaan. CERN is nog een Europees project, maar de toekomstige International Linear Collider (ILC) zal zeker een wereldproject zijn. Het zullen enorme bedragen zijn, maar in vergelijking met de kost van het kernfusieproject ITER of het Internationaal Ruimtestation valt het nog mee. En de oorlog in Irak is al heel wat erger geweest.
Max Planck kreeg in 1875 het advies wiskunde te gaan studeren in plaats van natuurkunde, waarin alles al zou ontdekt zijn. Hoe staat het er nu voor?
Dat is 133 jaar geleden. Ik denk dat we zeker nog voor 133 jaar goed zitten. We moeten natuurlijk rekening houden met de tijdsschaal waarin alles zich afspeelt. De ontdekkingen zijn in de jaren ’50 en ’60 spectaculair snel achter elkaar gekomen. Niet alleen het elementaire deeltjesonderzoek, maar ook andere deelgebieden van de fysica worden steeds breder. Het is nu dus echt niet het moment om wiskunde te gaan studeren (lacht).
E=mc²
Kunt u even toelichten wat de bedoeling is van deeltjesversnellers en waarom de Large Hadron Collider werd gebouwd?
Door deeltjes te versnellen geven we ze extra energie mee. We laten ze botsen zodat er veel energie vrijkomt en dankzij Einsteins beroemde formule E= mc² is er dan heel veel massa die potentieel kan gecreëerd worden. De Large Hadron Collider is nu precies zo belangrijk omdat we ruim een factor zeven hoger kunnen gaan in energie. Bijgevolg kunnen we deeltjes ontdekken in een massagebied dat tot nu toe totaal onbereikbaar was.
Op welke manier is Universiteit Gent betrokken bij het project?
De Belgische universiteiten helpen mee aan de bouw van de CMS-detector. Op dit ogenblik werkt die detector perfect, maar door geld- en tijdsgebrek bestaan sommige delen er van nog niet in de geplande vorm. Om echt de efficiëntie te bereiken die we nodig hebben, zouden er nog bepaalde componenten moeten bijkomen. Daar zijn we nu mee bezig, en die worden naar verwachting eind volgend jaar in CMS geïnstalleerd.Verder zijn onze mensen bezig met de software op gang te brengen voor de analyse van de experimenten en zijn ze simulaties aan het maken op basis van wat men verwacht vanuit de theorie.
De Large Hadron Collider ligt nog minstens twee maanden stil door het lekken van helium. Is zoiets een zorgwekkend probleem of zijn dergelijke onderbrekingen normaal voor zulke enorme projecten?
Eigenlijk is de start op 10 september veel beter gegaan dan we verwacht hadden. Op die ene dag is het programma voor twee weken afgewerkt! Je zou bijna de neiging hebben om te denken dat ze het op voorhand al eens hadden uitgetest, maar dat hadden ze niet gedaan. Het ging zo spectaculair goed dat iedereen de indruk kreeg dat alles wel goed zou blijven verlopen. Die twee maanden kan je dan wel pech noemen, maar eigenlijk was dat meegerekend als je weet dat we met de LHC op weg zijn voor meer dan twintig jaar onderzoek.
Wat vindt u van de manier waarop alles in de pers is gekomen? Bent u tevreden over de massale mediabelangstelling of irriteert het u dat er nogal wat onzin is verschenen?
Beide. Het feit dat we het geld gekregen hebben, betekent dat men in de politiek het belang ervan inziet . Daarom vind ik het niet meer dan normaal dat men het project via de media probeert over te brengen naar de bevolking. Heel gelukkig kan je uiteraard niet zijn met de simplificaties die men denkt te moeten doen. Er wordt tegenwoordig bijvoorbeeld veel ingewikkelder gedaan over de opstelling van een voetbalploeg, dan over de opstelling van een wetenschappelijk experiment (lacht). Blijkbaar hoort het zo, dat nemen we er dan maar bij. Dat men veel belangstelling heeft gegeven aan allerlei spectaculaire nonsens, dat zal dan ook wel part of the game zijn, neem ik aan.
Denkt u dan dat voor de financiering van het project wetenschappelijke argumenten volstonden om politici te overtuigen? Of is het toch meer een prestigezaak, waarbij Europa met het CERN laat zien dat het op technologisch gebied nog steeds vooroploopt?
Ik vermoed dat zoiets meespeelt bij de politici. Ze staan nu eenmaal graag te zwaaien met vlaggen. Waarschijnlijk is het ook maar normaal dat ze op één of andere manier willen laten zien wat er met al dat geld gebeurt dat naar wetenschappelijke projecten stroomt. Uiteindelijk gaat het er in de eerste plaats om dat wat we doen wetenschappelijk verantwoord is. Tezelfdertijd mogen we als wetenschappers niet blind zijn voor het feit dat het ook op technologisch vlak iets moet opbrengen. Men mag ook niet vergeten dat het geld in de eerste plaats naar tewerkstelling gaat van de hoogst opgeleide mensen van Europa. Zonder dergelijk onderzoek kan je jonge mensen die aan een doctoraat bezig zijn nu eenmaal niet als wetenschappelijk onderzoekers opleiden. De overgrote meerderheid blijft daarna niet in het deeltjesonderzoek, maar gaat naar de industrie, wat meteen een investering is in de maatschappij. Ons interesseert de technologie op zich niet, wel het feit dat je er allerlei experimenten mee kan doen. Maar eenmaal de technologie ontwikkeld is, kan ze ook in andere gebieden gebruikt worden. Instellingen als CERN of Universiteit Gent hebben diensten die zorgen dat die technologie voor fundamenteel onderzoek overgedragen wordt naar de privé-industrie. Dat argument spelen wij altijd heel sterk uit.
Nobelprijs voor Higgs?
Op welke manier kan men uit de botsingen van de elementaire deeltjes iets te weten komen over de omstandigheden tijdens de oerknal?
Bij de botsing van twee protonen kan een energie van duizend keer hun rustmassa vrijkomen, geconcentreerd op een zeer kleine plaats, wat gigantisch is. Dus in zekere zin ben je dan de omstandigheden van de Big Bang op kleine schaal aan het recreëren. Net na de Big Bang ontstonden enorm veel Higgs-deeltjes. Wij gaan met een beetje geluk één of twee Higgs-deeltjes per botsing kunnen laten ontstaan, maar we kunnen die eigenschappen dan extrapoleren eenmaal we de theorie ervan kennen.
Bepaalde natuurkundigen lieten weten dat ze juist teleurgesteld zouden zijn als dat Higgs-deeltje gevonden zou worden. Bij een falsificatie van het Higgs-mechanisme mogen ze immers op zoek naar een nieuwe theorie. Hoe staat u daar tegenover?
Iedereen die meewerkt aan de LHC zit daar inderdaad wel wat over te filosoferen. Het worst case scenario zou zijn dat we enkel het Higgs-deeltje vinden en niets anders. Daar komen gegarandeerd Nobelprijzen uit. Peter Higgs en de Belgen François Englert en Robert Brout zouden meer dan terecht hun Nobelprijs mogen gaan oppikken en ik zou aannemen dat de verantwoordelijken voor de LHC-bouw mee mogen vieren. Dat zou enerzijds een wetenschappelijke doorbraak van formaat zijn, iets wat we de laatste twintig jaar niet meer hebben meegemaakt in de deeltjesfysica. Anderzijds zou het eigenlijk alleen maar een bevestiging zijn van wat we denken en in die zin zou dat een beetje saai zijn.
Je kan van dat scenario op twee manieren afwijken. Ofwel vinden we het Higgs-boson niet en dan blijkt dat al die theorieën van de laatste twintig jaar helemaal niet kloppen. Pech voor Peter Higgs. Zoiets zou enorm fascinerend zijn, maar persoonlijk denk ik dat het weinig waarschijnlijk is. Er bestaan wel alternatieve modellen waar geen Higgs-deeltje in voorkomt, maar die hebben allemaal nog serieuze problemen. De problemen die het Higgs-mechanisme heeft, zijn kleiner en zullen we wel kunnen oplossen als de eigenschappen van het Higgs-boson voor ons bekend worden. Mocht het Higgs-deeltje niet bestaan, dan gaan we gewoon voort werken aan de alternatieve modellen. Wat we heel zeker zijn is dat de LHC ons sowieso iets moet opleveren: ofwel het Higgs-deeltje ofwel iets anders. Een aantal fundamentele vragen, bijvoorbeeld over de massa van deeltjes, gaan we misschien niet oplossen, maar we gaan in elk geval een serieuze stap vooruit zetten.
De derde mogelijkheid, die waar de meeste fysici hun geld op inzetten, is dat we zowel het Higgs-deeltje vinden alsook het antwoord op andere fundamentele vragen die voorbij het standaardmodel gaan. Bijvoorbeeld de vraag waarom er meer materie als antimaterie bestaat, aanwijzingen voor supersymmetrie, etc. Misschien worden we wel totaal verrast en dat zou leuker zijn dan gewoon te zien wat we al weten.
Geeft de theorie van de Higgs-interactie ook een verklaring waarom de massa van pakweg een neutrino’s of een top-quark juist zo is zoals ze is?
Eigenlijk wordt de vraag ‘waarom is de massa van een topquark zoveel?’ gewoon verlegd naar ‘de topquark koppelt met die bepaalde sterkte aan het Higgs-deeltje en daarom heeft het die massa’. Daarmee hebben we inderdaad nog niets opgelost. Dat is één van de zaken waarom we denken dat het standaardmodel met het Higgs-mechanisme nog onvolledig is.
Maar als we toch ooit het standaardmodel volledig zullen begrijpen, zal dan de vraag ‘wat zit er achter het standaardmodel?’ niet aan de orde komen? Denkt u dat de natuurkunde er ooit zal in slagen om de werkelijkheid op haar meest ultieme verklaringsniveau te beschrijven?
Dat hangt er vanaf je bedoelt met de werkelijkheid. Uitgaande van elementaire deeltjes kan je niet a priori complexe systemen gaan beschrijven. In die richting betwijfel ik het of we ooit het volledige antwoord gaan vinden. Ik betwijfel zelfs of er een antwoord bestaat. In de andere richting kan je je afvragen of we ooit alle fundamentele fysicawetten kunnen begrijpen. Daarin ben ik optimistischer. Bij het veranderen van de fundamentele natuurconstanten zijn de gevolgen altijd quasi-incompatibel met het ontstaan van intelligent leven. Uit het feit dat wij er zijn om de vragen te stellen, kun je dus veronderstellen dat het niet anders kan dan dat de fysica juist is zoals wij ze kennen. Een andere mogelijkheid zou kunnen zijn dat je op een bepaald ogenblik naar een fundamenteel principe komt dat van zo’n eenvoud en van zo’n schoonheid is dat al de rest er noodzakelijkerwijze uit volgt. Een prachtig voorbeeld daarvan is Einsteins eenvoudige premisse dat de lichtsnelheid voor iedereen constant is, waaruit die hele speciale relativiteitstheorie volgt, met al z’n wiskundige details.
Naar nóg krachtigere deeltjesversnellers?
Terug naar de LHC. Volgens de eerste plannen zou die al veel vroeger op gang komen. Waarom is het van start gaan van de deeltjesversneller zo vaak uitgesteld geweest?
Eén van de redenen is dat de oorspronkelijke schattingen voor het budget duidelijk te laag waren. Ook is het zo dat er in de LHC technologie gebruikt is die veel geavanceerder moest zijn dan men op voorhand verwacht had. Er moesten ook nieuwe tunnels gebouwd worden en experimenteerhallen groot genoeg om pakweg de Sint-Baafskathedraal in te verstoppen, en dat 100 meter onder de grond. Zoiets duurt wel eventjes.
Zijn er al plannen voor krachtigere deeltjesversnellers in de toekomst?
Er zijn allerlei plannen, maar nog geen concrete. De technologie is al ver gevorderd voor een volgende generatie die geen circulaire versneller meer zou zijn, zoals LHC, maar twee lineaire versnellers van elk 15 km lang, waartussen men de deeltjes rechtstreeks naar elkaar toeschiet. Vooraleer we dat ding beginnen bouwen, moeten we natuurlijk eerst weten naar welke fysica we op zoek moeten gaan. CERN is nog een Europees project, maar de toekomstige International Linear Collider (ILC) zal zeker een wereldproject zijn. Het zullen enorme bedragen zijn, maar in vergelijking met de kost van het kernfusieproject ITER of het Internationaal Ruimtestation valt het nog mee. En de oorlog in Irak is al heel wat erger geweest.
Max Planck kreeg in 1875 het advies wiskunde te gaan studeren in plaats van natuurkunde, waarin alles al zou ontdekt zijn. Hoe staat het er nu voor?
Dat is 133 jaar geleden. Ik denk dat we zeker nog voor 133 jaar goed zitten. We moeten natuurlijk rekening houden met de tijdsschaal waarin alles zich afspeelt. De ontdekkingen zijn in de jaren ’50 en ’60 spectaculair snel achter elkaar gekomen. Niet alleen het elementaire deeltjesonderzoek, maar ook andere deelgebieden van de fysica worden steeds breder. Het is nu dus echt niet het moment om wiskunde te gaan studeren (lacht).
zaterdag 20 september 2008
blog-analyse
Op deze laatste vakantiedag, heb ik me geamuseerd met het lezen van alle tekstjes en van alle blogs die ooit verschenen zijn op dit reusachtige web van informatie. Toen ik uiteindelijk klaar was, ben ik eens begonnen met het lezen van m’n eigen blog. “Fascinerend toch, wat er allemaal in mijn hoofd omging, toen ik dat schreef”, dacht ik voortudtend bij mezelf. Een tikkeltje egocentrisme kan geen kwaad. Ergens kwam ik het zinnetje “Al mijn hier geuite meningen zijn voor herziening vatbaar” tegen. Een beetje naïef natuurlijk om te veronderstellen dat het neerschrijven van dergelijke zinnetjes mij zou beschermen tegen de gevaren die het bloggen met zich meebrengt. In de hedendaagse maatschappij wordt het herzien van ooit verkondigde meningen nu eenmaal niet getolereerd. Op elke blog is er een volkomen vrijheid in het uiten van je mening, maar eenmaal je die mening verwoord, blijft ze voor lange tijd beschikbaar voor de snoodaards die ze ooit tegen jou willen gebruiken.
Op dit moment heb ik van daar uiteraard geen last van. Mijn idealistische ik wil gewoon keihard tegen de schenen schoppen van elk establishment, wil vastgeschroefde opvattingen loswringen en wil rebelleren tegen elke vorm van politieke correctheid. Ik wil onafhankelijk zijn van elke organisatie of partij om niet telkens mijn gevormde mening te laten inpassen in één of ander gedachtegoed. Heden vind ik mijn plezier in dat onafhankelijk zijn en in de vrijheid om een mening te vormen en die ook vrij te kunnen verwoorden. Maar misschien komt er ooit wel eens een moment dat ik ambitie krijg. Ik ben overtuigd van de harde particrate realiteit dat men in het leven niets kan bereiken zonder banden te hebben met een organisatie of politieke partij. En dat is waarom echte vrijheid van mening in de praktijk niet bestaat.
Dat is jammer, want het vormen en verwoorden van je mening is een leerproces. Het herzien van je standpunt is een natuurlijke zaak die leidt tot een ‘hogere waarheid’, dit in tegenstelling tot het vastklampen aan je vooroordelen. Wie zijn mening niet af en toe herziet, blijft steken in de overtuigingen uit zijn kindertijd.
Bij het lezen van mijn oude blogberichten, merkte ik hoe fout ik soms zat in mijn opinies. Zo was een jaar geleden mijn kennis van de evolutietheorie nogal laag en schreef ik in ‘lijnintergaal en de mier' naïefweg: “De mier haar achterkleinkindjes zouden toch nog miljoenen jaren van trial and error nodig gehad hebben om het niveau van ons geestelijk bewustzijn te bereiken.” Onzin natuurlijk, want er is geen enkele reden waarom een mier zodanig zou evolueren dat het ooit een soortgelijk bewustzijn als dat van de mens zou ontwikkelen.
Een jaar geleden had ik ook nog vertrouwen in de regeringsvorming en schreef ik “De echte onderhandelingen moeten nog beginnen. Nadat over twee weken de wetsvoorstellen over BHV in de kamer simpelweg worden goedgekeurd door een Vlaamse meerderheid bijvoorbeeld. Dat hoop ik althans. Dan zullen het de Franstaligen zijn die eerst met eisen zullen afkomen. Het 'non' valt weg en de échte onderhandelingsmolen komt op gang. Zoiets.” Een lachertje, op dit moment.
Zo zijn er wel meer opinies waar ik vandaag anders tegenover sta. Ook literair zou ik de meeste berichten anders brengen. Toch zijn er nog een aantal die ik nog steeds waardevol vindt, zoals 'hoofddoeken in Gent','Drie minuten' en 'Angelica en haar moeder'. Al hoop ik in de toekomst beter te doen.
Op dit moment heb ik van daar uiteraard geen last van. Mijn idealistische ik wil gewoon keihard tegen de schenen schoppen van elk establishment, wil vastgeschroefde opvattingen loswringen en wil rebelleren tegen elke vorm van politieke correctheid. Ik wil onafhankelijk zijn van elke organisatie of partij om niet telkens mijn gevormde mening te laten inpassen in één of ander gedachtegoed. Heden vind ik mijn plezier in dat onafhankelijk zijn en in de vrijheid om een mening te vormen en die ook vrij te kunnen verwoorden. Maar misschien komt er ooit wel eens een moment dat ik ambitie krijg. Ik ben overtuigd van de harde particrate realiteit dat men in het leven niets kan bereiken zonder banden te hebben met een organisatie of politieke partij. En dat is waarom echte vrijheid van mening in de praktijk niet bestaat.
Dat is jammer, want het vormen en verwoorden van je mening is een leerproces. Het herzien van je standpunt is een natuurlijke zaak die leidt tot een ‘hogere waarheid’, dit in tegenstelling tot het vastklampen aan je vooroordelen. Wie zijn mening niet af en toe herziet, blijft steken in de overtuigingen uit zijn kindertijd.
Bij het lezen van mijn oude blogberichten, merkte ik hoe fout ik soms zat in mijn opinies. Zo was een jaar geleden mijn kennis van de evolutietheorie nogal laag en schreef ik in ‘lijnintergaal en de mier' naïefweg: “De mier haar achterkleinkindjes zouden toch nog miljoenen jaren van trial and error nodig gehad hebben om het niveau van ons geestelijk bewustzijn te bereiken.” Onzin natuurlijk, want er is geen enkele reden waarom een mier zodanig zou evolueren dat het ooit een soortgelijk bewustzijn als dat van de mens zou ontwikkelen.
Een jaar geleden had ik ook nog vertrouwen in de regeringsvorming en schreef ik “De echte onderhandelingen moeten nog beginnen. Nadat over twee weken de wetsvoorstellen over BHV in de kamer simpelweg worden goedgekeurd door een Vlaamse meerderheid bijvoorbeeld. Dat hoop ik althans. Dan zullen het de Franstaligen zijn die eerst met eisen zullen afkomen. Het 'non' valt weg en de échte onderhandelingsmolen komt op gang. Zoiets.” Een lachertje, op dit moment.
Zo zijn er wel meer opinies waar ik vandaag anders tegenover sta. Ook literair zou ik de meeste berichten anders brengen. Toch zijn er nog een aantal die ik nog steeds waardevol vindt, zoals 'hoofddoeken in Gent','Drie minuten' en 'Angelica en haar moeder'. Al hoop ik in de toekomst beter te doen.
dinsdag 16 september 2008
LHC laat deeltjes botsen
Om te weten te komen uit welke deeltjes de materie bestaat, bouwen wetenschappers de zotste dingen. Zo zijn momenteel bij het CERN, het Europees Centrum voor Nucleair Onderzoek, de eerste experimenten met de Large Hadron Collider (LHC) van start gegaan. De grootste en krachtigste deeltjesversneller ooit door mensenhanden gemaakt, zal ons binnenkort -wie weet- de diepste geheimen van de kosmos helpen ontrafelen.
Fysicales
Het is u wellicht bekend dat een atoom is opgebouwd uit protonen, neutronen en elektronen. Maar daarnaast bestaat er nóg een heel scala van elementaire deeltjes. Al die deeltjes kunnen onderscheiden worden naargelang hun eigenschappen die ons vertellen welke krachten ze ondergaan, zoals massa (zwaartekracht) en lading (elektromagnetische kracht). Zo ontstond het standaardmodel van de fysica, dat wiskundig beschrijft hoe al die verschillende deeltjes zich gedragen onder invloed van de fundamentele natuurkrachten. In de wetenschap is een wondermooie theoretische beschrijving echter niet voldoende, we moeten die exotische deeltjes ook nog in het echt kunnen waarnemen. Probleem is daarbij dat vele van die elementaire deeltjes te instabiel zijn om vrij in de natuur te bestaan. Daarom laat men gewone deeltjes, zoals protonen, in de deeltjesversneller met bijna-de-lichtsnelheid tegen elkaar botsen. Er komt dan heel erg veel energie vrij, waardoor de exotische deeltjes een fractie van een seconde kunnen blijven bestaan. Met enorme detectoren wordt dan getracht de eigenschappen van die nieuwe deeltjes te bepalen. Zo zijn op-één-na alle deeltjes die het standaardmodel voorspelt, ook ontdekt. Met de LHC zal de komende jaren ook een einde komen aan de queeste naar dat allerlaatste koppige Higgs-deeltje. Als het Higgs-deeltje bestaat, zal de LHC het vinden. Zo niet, mogen fysici op zoek naar een wat meer sexy theorie dan het nogal saaie Higgs-mechanisme.
Whiskey en muonen
Pieter Everaerts, doctoraatsstudent aan het CERN én oud-schamper-redacteur, vertelt ons hoe dat alles in zijn werk gaat. “Mijn werk omvat twee delen. Enerzijds moet ik een analyse voorbereiden van de eerste data die uit de LHC komen. Daarnaast heb ik meegeholpen aan één van de vier detectoren, de CMS-detector. Het is een cilindervormig ding van 25 meter lang dat gevoelig moet zijn voor alle mogelijke signalen. Daarbinnen bevindt zich onder andere de sporenkamer, waarin weergegeven wordt hoe het geladen deeltje onmiddellijk na de botsing beweegt. Ik heb drie maand lang elke dag van 8 uur ’s morgens tot middernacht meegewerkt om deze klaar te stomen. Het was voor mij dan ook een emotioneel moment toen we, om onze detector te testen, de eerste muonen probeerden waar te nemen. Deze deeltjes zijn afkomstig van de kosmische straling uit het heelal en kunnen lang genoeg stabiel blijven om de aarde te bereiken. Bij onze eerste twee nerveuze pogingen faalden we en begonnen we stilaan ietwat te panikeren. Tegen drie uur ’s nachts zagen we dan plotseling toch voor de allereerste keer sporen van muonen door heel de detector verschijnen. Eén van de Italianen haalde spontaan een fles whiskey uit de valse vloer, die hij daar lang geleden had verstopt voor het geval we eindelijk zouden slagen in ons opzet. Iedereen kreeg tranen in de ogen, want velen hadden ondertussen al tien jaar gewerkt aan de opbouw en de installatie van de detector.”
Bang van het zwarte gat
Net voor de LHC van start ging werd de wereld opgeschrikt door doemdenkers die apocalyptische scenario’s voor ogen hadden. Er zouden tijdens de deeltjesbotsingen zwarte gaten ontstaan die door hun enorme gravitatiekracht zouden blijven groeien om uiteindelijk de hele aarde op te slokken als een kosmisch koekiemonster. Pieter Everaerts stelt ons gerust: “Als het ons echt zou lukken om mini-zwarte gaten te creëeren, dan zouden die onmiddellijk weer verdampen. Er vinden trouwens voortdurend van die energetische botsingen in ons heelal plaats. Toch hopen we stiekem dat we er toch eentje kunnen creëeren, al zijn die kansen eerder miniem volgens de laatste voorspellingen”. Het eerste experiment met de LHC was dus niet het laatste van de mensheid. Integendeel.
Fysicales
Het is u wellicht bekend dat een atoom is opgebouwd uit protonen, neutronen en elektronen. Maar daarnaast bestaat er nóg een heel scala van elementaire deeltjes. Al die deeltjes kunnen onderscheiden worden naargelang hun eigenschappen die ons vertellen welke krachten ze ondergaan, zoals massa (zwaartekracht) en lading (elektromagnetische kracht). Zo ontstond het standaardmodel van de fysica, dat wiskundig beschrijft hoe al die verschillende deeltjes zich gedragen onder invloed van de fundamentele natuurkrachten. In de wetenschap is een wondermooie theoretische beschrijving echter niet voldoende, we moeten die exotische deeltjes ook nog in het echt kunnen waarnemen. Probleem is daarbij dat vele van die elementaire deeltjes te instabiel zijn om vrij in de natuur te bestaan. Daarom laat men gewone deeltjes, zoals protonen, in de deeltjesversneller met bijna-de-lichtsnelheid tegen elkaar botsen. Er komt dan heel erg veel energie vrij, waardoor de exotische deeltjes een fractie van een seconde kunnen blijven bestaan. Met enorme detectoren wordt dan getracht de eigenschappen van die nieuwe deeltjes te bepalen. Zo zijn op-één-na alle deeltjes die het standaardmodel voorspelt, ook ontdekt. Met de LHC zal de komende jaren ook een einde komen aan de queeste naar dat allerlaatste koppige Higgs-deeltje. Als het Higgs-deeltje bestaat, zal de LHC het vinden. Zo niet, mogen fysici op zoek naar een wat meer sexy theorie dan het nogal saaie Higgs-mechanisme.
Whiskey en muonen
Pieter Everaerts, doctoraatsstudent aan het CERN én oud-schamper-redacteur, vertelt ons hoe dat alles in zijn werk gaat. “Mijn werk omvat twee delen. Enerzijds moet ik een analyse voorbereiden van de eerste data die uit de LHC komen. Daarnaast heb ik meegeholpen aan één van de vier detectoren, de CMS-detector. Het is een cilindervormig ding van 25 meter lang dat gevoelig moet zijn voor alle mogelijke signalen. Daarbinnen bevindt zich onder andere de sporenkamer, waarin weergegeven wordt hoe het geladen deeltje onmiddellijk na de botsing beweegt. Ik heb drie maand lang elke dag van 8 uur ’s morgens tot middernacht meegewerkt om deze klaar te stomen. Het was voor mij dan ook een emotioneel moment toen we, om onze detector te testen, de eerste muonen probeerden waar te nemen. Deze deeltjes zijn afkomstig van de kosmische straling uit het heelal en kunnen lang genoeg stabiel blijven om de aarde te bereiken. Bij onze eerste twee nerveuze pogingen faalden we en begonnen we stilaan ietwat te panikeren. Tegen drie uur ’s nachts zagen we dan plotseling toch voor de allereerste keer sporen van muonen door heel de detector verschijnen. Eén van de Italianen haalde spontaan een fles whiskey uit de valse vloer, die hij daar lang geleden had verstopt voor het geval we eindelijk zouden slagen in ons opzet. Iedereen kreeg tranen in de ogen, want velen hadden ondertussen al tien jaar gewerkt aan de opbouw en de installatie van de detector.”
Bang van het zwarte gat
Net voor de LHC van start ging werd de wereld opgeschrikt door doemdenkers die apocalyptische scenario’s voor ogen hadden. Er zouden tijdens de deeltjesbotsingen zwarte gaten ontstaan die door hun enorme gravitatiekracht zouden blijven groeien om uiteindelijk de hele aarde op te slokken als een kosmisch koekiemonster. Pieter Everaerts stelt ons gerust: “Als het ons echt zou lukken om mini-zwarte gaten te creëeren, dan zouden die onmiddellijk weer verdampen. Er vinden trouwens voortdurend van die energetische botsingen in ons heelal plaats. Toch hopen we stiekem dat we er toch eentje kunnen creëeren, al zijn die kansen eerder miniem volgens de laatste voorspellingen”. Het eerste experiment met de LHC was dus niet het laatste van de mensheid. Integendeel.
zondag 31 augustus 2008
Het relaas van een arbeider
Het was weer eens zo’n typische donderdagnamiddag. Ik was bezig met wat ik de dag ervoor ook had gedaan en de dagen erna terug zou gaan doen: arbeiden. Meerbepaald het laden van met dozen volgestapelde paletten in vrachtwagens van een bekende supermarktketen. Alles ging zijn gewone gangetje, tot plotseling iets mijn aandacht trok. Een wankele pallet waarop zware dozen stomweg bovenop lichte chipsdozen gegooid waren. De onbekende kunstenaar-architect die deze pallet had afgezet moet werkelijk een heel grote artiest geweest zijn: ze stond zo stabiel als een kaartenhuisje op de handen van een parkinson-patiënt en toch was ze op miraculeuze wijze de hele tijd recht gebleven. Ik vloekte binnensmonds. Hoe moest ik dat onding in hemelsnaam de vrachtwagen inkrijgen, zonder dat het omviel? Ik deed er een dikke laag folie rond en vervoerde ze heel langzaam. Toen ik over de poort naar de vrachtwagen reed, gebeurde echter toch het onvermijdelijke. Net zoals WTC-torens dat zo mooi kunnen, zakte alles wat erop stond gestapeld meedogenloos in elkaar. De ravage was aanzienlijk. Op de grond lagen opengereten zakken kattenvoer en dozen afwasmiddel waarop spottend ‘Niet laten vallen’ stond gedrukt. In een plas fruitsap dreef een hulpeloos smurfensticker-plak-album en van de flessen kinderchampagne was er als bij wonder maar eentje gebroken. Ik zuchtte. Dat wat te redden viel, trachtte ik zo goed mogelijk te herstapelen op de nog steeds onstabiele onderkant. Een karwei dat vele minuten kostte. Toen ik er uiteindelijk van overtuigd was dat mijn eigen bouwwerk wel stabiel genoeg zou blijven, liftte ik het ding nu nog voorzichtiger naar omhoog en reed ik het nog langzamer de vrachtwagen in. Tot ik alles genadeloos zag overhellen. Er was geen tegenhouden meer aan. Opnieuw kletste alles tegen de grond. De moed zonk mij in de schoenen. Alsof de situatie nog niet schrijnend genoeg was, klonk op dat moment ook nog eens het afschuwelijke ‘Rood’ van Marco Borsato, waarmee de radio mij twee jaar terug ook al zo hard gekweld had. Ik hoorde mezelf nogmaals zuchten.
Nog drie dagen te gaan en mijn vakantiejob zit er alweer op.
vrijdag 29 augustus 2008
de hemel in het klad
Na het opmerkelijke succes van de vorige twee, komt nu ook het derde plaatje van Bart Peeters eraan, en hier kan u al vier liedjes leren kennen van 'De hemel in het klad' . Men mag zich verwachten aan "een vrolijk plaatje over bevroren Liefdes, het Gemierenneuk van België, De Superstardeejays als vervanger van God, de Paradox van Rio De Janeiro, de Stringtheorie van Stephen Hawking; en dat het ene café in mijn dorp ‘California’ en het andere ‘Hollywood’ heet, met alle gevolgen vandien in mijn geflipte kop."
Al zijn deze repetities ook wel amusant om te bekijken (via)
(Zo van die ) Zomerdagen : "Omdat je in de nazomer alleen het goeie van de Zomer onthoudt. En omdat het aangenaam was om qua sfeer Amélie Poulain te laten zwemmen met Fellini en Brassed Off."
Slaapwals: "Met dit liedje hebben we nog nooit een publiek in slaap gekregen.
Bij de tweede strofe ontstaat er wel eens tumult; we lijken plots in een politiek bewust land te wonen. Dat eindstuk noemen wij het “Mettalica-stuk”, vooral die rare modulatie-riff klinkt live wilder dan Mettalica en wij hebben er niet eens dure psychiaters voor nodig."
Ik ben een fan. Hoewel.
"Ik heb geen fans, fans denken nooit genuanceerd. Fans richten zich liever tot DJ Tiësto of Tokyo Hotel. Ons publiek bestaat uit mensen die toevallig op dezelfde golflengte zitten, die iets herkennen van zichzelf in ons muzikale lappendeken of in de toon van de teksten."
Ja, zo iemand.
Al zijn deze repetities ook wel amusant om te bekijken (via)
(Zo van die ) Zomerdagen : "Omdat je in de nazomer alleen het goeie van de Zomer onthoudt. En omdat het aangenaam was om qua sfeer Amélie Poulain te laten zwemmen met Fellini en Brassed Off."
Slaapwals: "Met dit liedje hebben we nog nooit een publiek in slaap gekregen.
Bij de tweede strofe ontstaat er wel eens tumult; we lijken plots in een politiek bewust land te wonen. Dat eindstuk noemen wij het “Mettalica-stuk”, vooral die rare modulatie-riff klinkt live wilder dan Mettalica en wij hebben er niet eens dure psychiaters voor nodig."
Ik ben een fan. Hoewel.
"Ik heb geen fans, fans denken nooit genuanceerd. Fans richten zich liever tot DJ Tiësto of Tokyo Hotel. Ons publiek bestaat uit mensen die toevallig op dezelfde golflengte zitten, die iets herkennen van zichzelf in ons muzikale lappendeken of in de toon van de teksten."
Ja, zo iemand.
donderdag 28 augustus 2008
Ode aan Ilya Prigogine
Eos gaat op zoek naar de allergrootste Belgische wetenschapper. Als u dringend een verrekijker of een telescoop wilt winnen, of als u gewoon wilt meebepalen wie hét genie is, dan kan u hier uw stemmetje uitbrengen. Zelf heb ik voor nobelprijswinnaar Ilya Prigogine gekozen. Ik heb zijn sublieme 'Orde uit Chaos' gelezen, al weet ik daarmee nog niet wat hij nu precies allemaal gedaan heeft. Van de rest weet ik dat echter nog veel minder. Ik vind het wel een beetje onbegrijpelijk dat Gents uitvinder Leo Baekeland erbij staat, toch geen wetenschapper te noemen, terwijl een veel groter Gents genie, Joseph Plateau, dan weer niet bij de gelukkigen is.
Dat Prigogine zowel gefascineerd was door filosofie als door natuurkunde en dat ik dat ook ben, heeft mijn keuze ook wel beïnvloed. Hij verwonderde zich erover hoe moeilijk filosofen het hadden met het begrip 'tijd', terwijl natuurkundigen hun 't' als iets doodnormaal in hun formules staken. 'Tijd is maar een illusie', dacht Einstein. Bij een ideale slinger, zonder wrijving, merk je het verschil niet als je het beeld achteruit spoelt. Maar eens er wrijving bij de slinger aan te pas komt, krijgt de tijd een richting. Of als ik- onhandig als ik ben - een glas op de grond laat vallen, dan is het onwaarschijnlijk dat iets later de glasscherven toevallig weer in de vorm van het glas terechtkomen. Dus het zal opvallen als ik dat beeld in omgekeerde richting afspeel. Dat is de tijd van de pijl en die wordt in de klassieke fysica keihard genegeerd.
Ilya Prigogine durft men ook wel eens de ontdekker van de chaostheorie te noemen. Het komt erop neer dat zeer kleine verschillen in beginvoorwaarden, immense gevolgen kunnen hebben. Bekend is de uitspraak dat een vlindertje die eens met zijn vleugeltjes wappert aan de ene kant van de oceaan, een storm kan veroorzaken aan de andere kant. Volgens Prigogine is de natuur dan ook niet strikt deterministisch, maar is de toekomst telkens (bij elk zogenaamd bifurcatiepunt) afhankelijk van waarschijnlijkheden. Ook was hij verdienstelijk in zijn onderzoek naar 'ver-uit-evenwicht-systemen' waar in omstandigheden van chaos door zelforganisatie juist orde kan geschept worden en waarbij hij de mens ook als zo'n fenomeen ziet. Die dingen fascineren mij enorm en ik hoop dan ook dat ik in de komende jaren ergens nog een vak kan vinden dat vervolgt op de 'inleiding tot de dynamische systemen' die ik vorig jaar heb gevolgd.
Dat Prigogine zowel gefascineerd was door filosofie als door natuurkunde en dat ik dat ook ben, heeft mijn keuze ook wel beïnvloed. Hij verwonderde zich erover hoe moeilijk filosofen het hadden met het begrip 'tijd', terwijl natuurkundigen hun 't' als iets doodnormaal in hun formules staken. 'Tijd is maar een illusie', dacht Einstein. Bij een ideale slinger, zonder wrijving, merk je het verschil niet als je het beeld achteruit spoelt. Maar eens er wrijving bij de slinger aan te pas komt, krijgt de tijd een richting. Of als ik- onhandig als ik ben - een glas op de grond laat vallen, dan is het onwaarschijnlijk dat iets later de glasscherven toevallig weer in de vorm van het glas terechtkomen. Dus het zal opvallen als ik dat beeld in omgekeerde richting afspeel. Dat is de tijd van de pijl en die wordt in de klassieke fysica keihard genegeerd.
Ilya Prigogine durft men ook wel eens de ontdekker van de chaostheorie te noemen. Het komt erop neer dat zeer kleine verschillen in beginvoorwaarden, immense gevolgen kunnen hebben. Bekend is de uitspraak dat een vlindertje die eens met zijn vleugeltjes wappert aan de ene kant van de oceaan, een storm kan veroorzaken aan de andere kant. Volgens Prigogine is de natuur dan ook niet strikt deterministisch, maar is de toekomst telkens (bij elk zogenaamd bifurcatiepunt) afhankelijk van waarschijnlijkheden. Ook was hij verdienstelijk in zijn onderzoek naar 'ver-uit-evenwicht-systemen' waar in omstandigheden van chaos door zelforganisatie juist orde kan geschept worden en waarbij hij de mens ook als zo'n fenomeen ziet. Die dingen fascineren mij enorm en ik hoop dan ook dat ik in de komende jaren ergens nog een vak kan vinden dat vervolgt op de 'inleiding tot de dynamische systemen' die ik vorig jaar heb gevolgd.
Abonneren op:
Berichten (Atom)
